Denizli’yi Tanıyalım

Ege Bölgesi’nde il merkezi. İzmir’den sonra bölgenin en kalabalık ve en büyük kentidir.Kısaca Egenin İncisi diye adlandırır. Şehirde Üniversite Bulunmaktadır…

Şehrin 1927′de 16.500 olan nüfusu, 1990′da 203.741′e, 2000′de 275.500′e, 2007′de 500.000′e çıkmıştır. 2008 nüfusu ise 479.381′dir. İçişleri Bakanlığının 2006/8352 sayılı kararının 12.08.2006 tarih ve 26257 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanması ile; Denizli ili merkez ilçeye bağlı Akkale, Bereketli, Gümüşler, Kayhan, Kınıklı, Servergazi, Hallaçlar, Üçler, Korucuk, Bağbaşı, Başkarcı, Gökpınar ve Göveçlik Belediyeleri ile Bozburun, Eskihisar, Goncalı, Hisar, Kadılar, Karakurt, Saruhan, Şirinköy, Güzelköy (Yiğenağa) ve Karakova Köylerinin tüzel kişiliklerinin feshedilerek Denizli Belediyesi sınırları içine katılması 5393 sayılı Belediye Kanununun 11 inci maddesi uyarınca uygun görülmüştür. Bu belde belediyeleri 2009 yerel seçimlerine katılamayacaklardır. Bütünşehir yasasının yürürlüğe konmasıyla birlikte kent merkezinin nüfusu 479.381′e yükselmiştir.

Akdağ’ın (Babadağ) kuzey yamaçları eteklerinde, Büyük Menderes’in kolu olan Aksu çayına kavuşan derelerle hafifçe yarılmış bir plato üzerinde yer alan Denizli, yeni bir kenttir. XI. yüzyıla kadar bugünkü yerinde Tonguzlu ya da Domuzlu denilen ve su bakımından zengin bir yerleşme vardı. Asıl kent buradan 6-7 kilometre kadar kuzeydeki Laodikeia idi. Selçuklular ve Bizanslılar arasındaki savaşlar sonucu yıkıma uğrayan ve özellikle suyolları bozulan Laodikeia zamanla terk edilmeye başlanmış ve yerleşme XI. yüzyıldan başlayarak bol su kaynaklarının bulunduğu Tonguzlu’ya doğru yer değiştirmeye başlamıştır. Kent 1702-1703′teki bir deprem sırasında büyük zarara uğramış ve daha sonra yeniden kurulmuştur. Ege kıyılarından iç kesimlere sokulan doğal bir yol üzerinde bulunan Denizli, özellikle 1950′li yıllarda karayollarının düzelmesinden sonra, bu konumunun ve çevresindeki tarım etkinliklerinin gelişmesi sonucu hızla kalabalıklaşmış ve 1950′de 22.000 olan nüfüsu, aradan geçen 60 yıl içinde 20 katından fazla artmıştır.

Sanayisi ve ticareti çok hızlı gelişen, Türkiye’nin en hızlı kalkınan merkezlerinden biridir. Denizli İzmir’den sonra Ege Bölgesi’nin ikinci büyük kentidir. Anadolu Kaplanları’ndandır.(Diğer illerin başında Kayseri ve Gaziantep gelmekle birlikte çok sayıda sanayi merkezi dahildir.)

Kent, havlu, bornoz ve ev tekstilinde ABD ve AB pazarında iyi bir prestije sahiptir. Havası ve doğası Ege Bölgesi’nin ortalamalarını yansıtır. Valisi Yavuz Erkmen,Bütünşehir Belediye Başkanı Nihat Zeybekçi’dir.

Halk arasındaki deyişiyle tozu, kızı ve horoz’uyla ünlüdür; şehrin birkaç noktasında horoz heykeli bulunur. Dünyaca bilinen doğa harikası Pamukkale de şehrin simgelerinden biridir. Karahayıt da uluslararası termal bir merkezdir. Ayrıca en yüksek dağı Honaz Dağı aynı zamanda Ege Bölgesi’nin en yüksek dağıdır (2532 m).

Konu başlıkları

[gizle]

  • 1 Eğitim
  • 2 Ekonomi
    • 2.1 Tarım
    • 2.2 Sanayi
    • 2.3 Ulaşım
  • 3 İklim
  • 4 Bitki örtüsü
  • 5 Denizli’de medya ve alışveriş
  • 6 Turizm
  • 7 Meşhur yemekleri
  • 8 Denizli’nin tarihçesi
  • 9 18. ve 19. yüzyıllarda Denizli
  • 10 Nüfus
  • 11 Ayrıca bakınız
  • 12 Kaynak
  • 13 Yardımcı siteler
  • 14 Dış bağlantılar

Eğitim [değiştir]

Denizli ili, okur yazar oranı % 85 civarındadır. İldeki eğitime verilen yüksek önem neticesinde, Özellikle OSYS, SBS gibi ortaöğretim ve üniversiteye giriş sınavlarındaki iller arası başarı sıralamasında her yıl ilk 3 sırada olmak üzere (çoğunlukla 1. sıra) kalıcı bir yere sahiptir. Bu nedenle Denizli ili ülke çapında yüksek eğitim düzeyi ve kalitesi, başarılı öğrencileriyle tanınan bir imaja sahiptir. Ayrıca 3 Temmuz 1992 tarihinde kurulan ve Pamukkale Üniversitesi, Denizli’ye sosyoekonomik ve kültürel açıdan ayrı bir dinamizm ve canlılık getirmiştir.

Ekonomi [değiştir]

Denizli ilinin ekonomisi sanayiye dayalıdır. Hizmet sektörü de gelişmiştir. Son 15 yıl da sanayisi müthiş bir gelişme göstermiştir. ABD’ye bakır tel ihraç etmiştir. Faal nüfusun %45′i tarım, balıkçılık ve ormancılık hayvancılıkla uğraşır. Bütün gelirin %30′u sanayiden sağlanır.

Tarım [değiştir]

Denizli tarıma çok elverişlidir. Başlıca tarım ürünleri; buğday, arpa, mısır, nohut, tütün, haşhaş, üzüm ve pancardır. Sebze üretimi ise 250 bin tondur. Üzümden sonra, kavun, karpuz, elma, armut, vişne, kiraz, şeftali, badem ve nar bol miktarda yetişir.

Antepfıstığı üretimi gün geçtikçe artmaktadır. 70.000 zeytin ağacından ortalama 750 ton zeytin elde edilir. Mevcut su potansiyeli bütün ekili araziyi sulamaya elverişlidir. Ekili arazinin önemli kısmı sulanmaktadır.


Sanayi [değiştir]

Sanayi hızla gelişmektedir. Dokuma ve metal sanayi ön sıradadır. Başlıca büyük sanayi işletmeleri ise; Zorlu Holding, Saray Köy Pamuklu Sanayi, Akseller Pamuklu Mensucat, Denizli Basma ve Boyama Sanayi, Aysüt Süt Ürünleri, Akkent Meyve Suyu Fabrikası, Abalıoğlu Yem Fabrikası, Emek Elektronik ve Ticaret.

Bu fabrikaların dışında ayrıca ayakkabı, kablo, somun, civata, tuğla, plastik, sunta, mukavva, oksijen gazı, cam ürünleri, pamuk ürünleri, yem, kuruyemiş, un, kireç, motor parçaları, deri ürünleri, mobilya ve mermer levha üreten sanayi şirket ve tesisleri vardır. Denizli’nin çok yakında sanayi merkezi haline gelmesi beklenmektedir.

Ulaşım [değiştir]

İlde Denizli Çardak Havaalanı vardır. Her gün karşılıklı olarak Denizli – İstanbul ||| Denizli – Ankara seferleri yapılmaktadır.Hac dönemlerinde direkt Mekke seferleri vardır.Bazı turizm acentaları Denizli’den Avrupa’ya tur seferleri düzenlemeye başlamıştır. Ulaşım gelişmiştir. İlde 7 tane köprülü kavşak, 1 tüp geçit bulunmaktadır. En son yapılan yerel seçimden sonra ilde büyük gelişmeler olmuştur. İzmir – AydınDenizli demiryolu güzergahı vardır.Denizli-İstanbul tren seferleri mevcuttur.Hafif raylı sistem ve hızlı tren projelerinde son aşamaya gelinmiştir.[2]

İklim [değiştir]

İlin kuzey kısmı Ege, güney kısmı Akdeniz bölgesine dahildir. Kıyı kesimlerinden iç bölgelere geçit yerinde olduğundan, kuzey kısımda az da olsa iç bölgelerin iklimi hissedilir. Ege Bölgesi ikliminden sıcaklık olarak biraz düşük farklılıklar görülebilir. Denizli’de dağlar genel olarak denize doğru dik olduğundan, denizden gelen rüzgarlara açık bulunmaktadır. Kışlar ılık ve yağışlı geçmektedir. İlde yıllık sıcaklık ortalaması 15,8 °C’dir.

Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Arl
Ort. en yüksek °C 10 11 15 20 25 30 33 33 29 22 17 11
Ort. en düşük °C 1 2 4 8 12 16 19 18 14 10 6 3

Bitki örtüsü [değiştir]

Denizli’nin yarısı % 51′i ormanlarla kaplıdır.Çayır ve meralar % 10, ekili ve dikili arazi % 35′tir.Ekime müsait olmayan kısmı sadece % 4′tür.

İlin bitki örtüsünü çoğunlukla orman ağaçları ile Akdeniz iklimine has makiler meydana getirir.Ormanlarda karaçam, kızılçam, sedir, ardıç, meşe, kayın, çınar ve dişbudak gibi ağaçlar bulunur.Ormanların başladığı sınırların altında kalan dağ eteklerindeki geniş alanlar çalılık ve fundalıklarla kaplıdır.[4]


Denizli‘nin en meşhur meydanlarından birisi Çınar Meydanı.

Denizli’de medya ve alışveriş [değiştir]

Kentte üç yerel televizyon kanalı bulunmaktadır. Bunlar DRT , Deha ve ART ‘dir. Ayrıca Çivril İlçesi’nde ÇRT (Çivril Radyo Televizyonu), AS TV ,DEHA, DRT(Denizli Radyo Televizonu) ve ART yerel TV kanalı mevcuttur.Ayrıca DRT Son zamanda TRT 5 ile anlaşarak artık TRT 5 DRT’nin yayınlarını yapmaktadır yani artık DRT’yi Tüm Dünya İzlemektedir.Kentte çok gelişmiş bir basın dünyası mevcuttur. Günlük yayın yapan onlarca gazetenin yanı sıra, çok sayıda haftalık gazeteye sahiptir.


Denizli’de bulunan Karcı Dağı’ndan akan bir akarsu

Denizli’de son yıllarda yapılan Egs Park,Teras Park,Pekdemir AVM,Gün Süpermarket,Sümer Park ve Forum Çamlık adlı alışveriş merkezleri, şehrin tüketici kesimini ve aynı zamanda pek çok saygın markayı buraya çekmiş, bu da şehrin gayet iyi olan iş olanaklarına ek olarak katkı sağlamıştır. Denizli, başta tekstil ve Market olmak üzere pek çok alanda iş bulunabilen bir şehirdir. Gelişen sanayi ve hizmet sektörü, buna ortam sağlamaktadır. İşsizlik sorunu neredeyse yoktur. Hatta tam sayı bilinemese de Denizli Organize Sanayi’de yaklaşık 100.000 kişinin çalıştığı tahmin edilmektedir. İşçilerin sadece Denizli’den değil çevre illerden de geldiği bilinmektedir. İlginç bir ayrıntı olarak, geldiği ziyaretlerden birinde Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, şehrin caddelerinde pek çok yerde iş ilanı görmesini hayret ve mutlulukla karşıladığını belirtmiştir.

Turizm [değiştir]

Pamukkale: Pamukkale, kaynak sularının kirecinden oluşmuş bir tepe. Türkiye’nin en tanınmış doğa harikasıdır; ve Denizli’dedir. Pamukkale 2700 metre uzunluğunda ve yüksekliği 160 metredir. Parlak beyaz rengiyle Pamukkale’yi 50 km uzaklıktan görmek mümkündür. Ayrıca Pamukkalede Antik Havuz, Antik Tiyatro, Arkeoloji Müzesi gezilmesi gereken yerlerdendir. Tepesinde antik Roma’dan kalma Hierapolis adlı kutsal antik şehir bulunur. 5-10 km yakınında Laodikya antik kenti bulunur. 5 km ilerisinde ise uluslararası bir thermal merkez olan Karahayıt vardır. Burada da beş ve dört yıldızlı oteller ve Pansiyonlar thermal turizm ve kaplıca hizmeti vermektedir.Denizli kent merkezinde iki,üç 5 yıldızlı otel hizmet verirken Pamukkale ve Karahayıt bölgesinde 4 ve 5 yıldızlı oteller yoğunluktadır.

Meşhur yemekleri [değiştir]

  • Çaput Aşı
  • Alaçora
  • Sıyırma
  • Yoğurtlu Patlıcan Gömmesi
  • Sura
  • Kaçamak
  • Gındıra Çorbası
  • Tavuklu keşkek
  • Dirit
  • Patlıcan dolması

[5]

Denizli’nin tarihçesi [değiştir]

Denizli şehri, ilk defa bugünkü şehrin 6 km kuzeyinde, Eskihisar Köyü civarında kurulmuştur. Bu şehir M.Ö. (261 – 245) yılları arasında, Suriye Kralı II. Antiyokustheos tarafından kurulmuş ve karısının adına izafeten LAODICIA denilmiştir. Türkler Denizli havalisini zaptettikten sonra, şehrin suyunun bol bulunduğu bugünkü Kaleiçi mevkiine naklettirmişlerdir.


Üçler Belediyesi, Denizli

Denizli adına, tarihi kaynaklarda başka başka isimler olarak rastlamaktayız. Selçuklu kayıtları ve Denizli mahkemesi serciye sicilleri (Ladik), (laodikea) ismini vermektedir. Ibni Batuta’nın seyahatnamesi (Tunguzluğ) denilmektedir. Mesalikullebsar’da da (Tunguzlu) olarak kaydedilmiştir.

Timurlenk’in zafer namesini yazan, Şerafettin Zemdi (Tenguzlug) ve (Tonguzlug) gibi iki isimden bahsetmektedir. Tensiz kelimesi eski Türkçe’de Deniz demektir. Tunguzlu ise bugünkü imlasıyla Denizli demektir. Netice olarak Denizli adi, Tunguzlu ve Tunguzlu kelimelerinin zamanla ağızdan ağıza, Denizli kelimesi haline gelmesiyle bugünkü şeklini almıştır.

Iyi güzel ama, sehrin ne ege, nede akdenizde 100 metre sahili olmamasina ragmen, ismi neden denizli, ne ilgisi var. aciklama yapacak birisi varmi bu konuda?

18. ve 19. yüzyıllarda Denizli [değiştir]

Anadolu Eyâleti’nin merkezi Kütahya Sancağı’na 1451′de bağlanan Denizli Kazası, 16. ve 17. yüzyıllarda, Nahiye-i Lazıkıyye (Merkez), Nahiye-i İbsili, Nahiye-i Kaş-Yenice ve Nahiye-i Aydos olmak üzere dört nahiyeden oluşmaktaydı.

Lazıkıyye merkez nahiyesi, aşağı yukarı bu günkü Denizli merkez ilçesi sınırlarında, İbsili, Buldan ve Güney’in bulunduğu bölgede, Aydos ise Buldan ve Güney’in kuzeyinde, Uşak iline bağlı Ulubey, Eşme ve Alaşehir‘in güneyinde batıda Kiraz yakınlarına kadar uzanan bir sahayı kapsıyordu.

Bu Nahiyeler 17. yüzyılda kaza haline getirilerek, İbsili Nahiyesi: Ezine, Kaş-Yenice Nahiyesi: Çarşamba (Cıharşamba) adını almıştır. Aydos ise daha 16. yüzyılda Gök-Öyük Kazası adıyla anılmaya başlanmıştır. Adı geçen kazalara Honaz’da katılınca sayıları beşe yükselmiştir.

18. yüzyılın sonlarında, Avarız ve Bedel-i Nüzul, İmdâd-ı Seferiye ve Hazeriye vergileri ile ilgili belgelerde zaman zaman Buldan adının geçtiği de görülmektedir. H. 1213 (1798) tarihli bir salyane defterinde Denizli ve bağlı kazalar şöyle sıralanmaktadır: Kazay-ı Denizli, Kazay-ı Ezine, Kazay-ı Buldan, Kazay-ı Honaz, Kazay-ı Gök-Öyük. Defterde Cıharşamba kazasının yer almadığı onun yerine Buldan’ın yazıldığı dikkati çekmektedir.

Denizli Şer’iye Sicillerinde yer alan tevzi defterlerinde, şehrin yıllık masraflarına ve vergilerine katkıda bulunan 26 adet köy kaydedilmiştir. Karcı köyünün birinci sırada yer aldığını gördüğümüz bu tabloda hissesine en az vergi düşen köy de Bekirli’dir. Karcı, günümüzde Başkarcı adını almıştır. Gelir kaynakları arasında ceviz ağacından yapılan dokuma tezgâhları bulunur ki, Denizli el dokumacılığı yüzyıllarca bu tezgâhlarda üretilen kumaşlarıyla ün salmıştır.


Doğa Harikası Pamukkale

Yukarıda adı geçen köylerin yanında 1781′den itibaren şer’iye sicillerindeki bazı kanıtlarda Eldenizli, Şamlı Kebir adlı köylerin adları görülmektedir. Yıllık ortalama 50’şer kuruş vergi ödedikleri anlaşılan bu köylerden Eldenizli günümüzde aynı adla varlığını sürdürmekteyken, Şamlı Kebir ve Şamlı Sagir, Aşağı ve Yukarı Şamlı adlarını almışlardır.

18. yüzyıl boyunca Kütahya Sancağı’na bağlı bir kaza olmaya devam eden Denizli, 19. yüzyılda Anadolu Beylerbeyliği’nin bölünmesi üzerine sancak haline getirilerek, yeni kurulan Aydın Sancağı na bağlanmıştır. 1867 düzenlemesinden sonra Menteşe ile birleştirilen Denizli tekrar kaza olarak, Aydın Sancağı’na katıldıysa da 1883′de Denizli sancağı yeniden kurulunca mutasarrıflık haline getirilmiş ve 1884′te Tavas, 1888’de Garbi Karaağaç’ın katılmasıyla Osmanlı dönemindeki en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Bu dönemde 6 kaza ve 1 nahiyeden oluşan Denizli’nin toplam köy sayısı da 385′e ulaşmıştır.

Nüfus [değiştir]

  • 1927: 15.800
  • 1990: 203.800
  • 1995: 230.700
  • 2000: 275.500
  • 2007: 324.200
  • 2008: 480.000

Kaynak: http://tr.wikipedia.org/wiki/Denizli